د. دلاور علاالدین
مقتدی الصدر، استاد بزرگ روحانی شیعه، برای پیروزی بازی می کند. هزینه هر چه باشد در آغاز بازی، اهل سنت دست به دست هم دادند و از فرصت استفاده کردند و برنده دور اول جابجایی قدرت شدند. با این حال، کوردها با یک پا وارد مبارزه شدند، تصویر بزرگتر را از دست دادند و رقابتهای داخلی خود را تشدید کردند.
این امر قبلاً برای اقلیم کوردستان عراق (KRI) پرهزینه بوده است، و اگر آنها به همان شکلی که شروع کردند ادامه دهند، دور دوم بسیار پرهزینهتر خواهد بود. خوشبختانه، برای به حداقل رساندن شکستهای آنها یا حتی برنده شدن در دورهای آینده خیلی دیر نیست. برای انجام این کار، آنها باید مکانیسم های پیچیده قدرت را نه تنها در مؤلفه شیعی عراق (بیت شیعیان عراق)، بلکه در «جهان» شیعه در داخل و خارج از عراق نیز در نظر بگیرند.
جهان شیعه در مقابل بیت شیعه
تشکیل دولت در بغداد مسیر پیچیده ای را از درون جهان شیعه دنبال می کند.برندە نهایی توسط یک گروه پارلمانی در بلوک شیعیان عراق شکل خواهد گرفت، با این حال، کابینه و جهت کلی آن در نهایت توسط تعدادی از نهادهای نامرئی در جهان شیعه تعیین می شود. آنها مجموعاً صاحب قضیه شیعه هستند و حرف آخر را می زنند. این نهادهای جهان تشیع (ISU) عبارتند از:
یکم، مرجعیت نجف و نهادهای مذهبی (مانند حوزه)،
دوم، رهبران جامعه تشیع و در کل. قدرت های سیاسی آنها، درون
چارچوب هماهنگی وائتلافCF
و نخبگان سیاسی.
سوم، نهادهای سیاسی، امنیتی و اطلاعاتی ایران،نهاد رهبری، حوزه قم، حزب الله لبنان.
پس از قرن ها حکومت سنی ها، شیعیان برای اولین بار (پس از سال 2003) قدرت را در عراق به دست گرفتند. نهادهای جهان تشیع (ISU) که عراق را محور مبارزات وجودی خود می داند، در واقع مالکیت کشور را به عهده گرفته است. با وجود تنوع منافع و رقابتهای داخلی، ISU در پیگیری استراتژیهای بزرگ و رویارویی با تهدیدات مشترک متحد باقی ماند. ثابت شده است که نفوذ جمعی آنها بیش از هر کرسی دیگری است که اتحادهای سیاسی عراق می توانند کسب کنند.
جهان شیعه لاابالی و لاقیدی سیاسی را تحمل نمیکند. ISU هیچ قصدی برای اجازه دادن به یک گروه سیاسی داخلی (مانند صدریان) برای منحرف شدن، ایجاد اتحاد با غیر شیعیان و سست کردن کنترل آنها بر قدرت ندارد. آنها اجازه نخواهند داد که گروههای سنی یا کورد، بالقوه تحت تأثیر قرارگرفته یا قدرتمند شده توسط رقبای جهانی یا منطقهای (مانند ایالات متحده، ترکیه یا اعراب خلیجفارس)، عراق را از ایران جدا کرده و به اعماق جهان سنی بازگردانند.
بنابراین، ISU، به ویژه در ایران و نجف، در حال حاضر به عنوان ناظر عمل می کند، ممکن است اینطور باقی بماند. آنها حتی ممکن است به صدریان اجازه دهند تا با مشارکت سنی ها و حزب دمکرات کوردستان (KDP) دولت تشکیل دهند. با این حال، آنها زمان، ابزار و روش هایی برای شکست این دولت دارند. شاخص های اولیه و تهدیدهای جاری نشان می دهد که آنها آماده هستند تا به طور سیستماتیک برای تضعیف انحصار قدرت صدریان کار کنند. آنها پیشرفت دولت او را کند می کنند، از اصلاحات جلوگیری می کنند و فروپاشی آن را تسهیل می کنند و راه را برای یک دولت ائتلافی جدید یا انتخابات زودهنگام هموار کنند.
رویکرد صدریان
صدریان از این عوامل آگاه هستند. آنها می دانند که جهان شیعه، ظهور و اتحاد میان سنی های عراق را یک احیای بالقوه تسلط سنی ها و تهدیدی احتمالی وجودی برای حکومت شیعه می داند. آنها به دلایل مختلف تسلط کوردها بر بغداد را نیز یک خطر می دانند. بسیاری از ملی گرایان عراقی به صداقت کوردها، به ویژه حزب دمکرات کوردستان، در دست کشیدن از رویای استقلال و تلاش برای عراقی قوی تر و متحد مشکوک هستند.
صدری ها بی اعتمادی خود را نسبت به برنامه کوردها پنهان نمی کنند و نمی خواهند وارد شراکتی شوند که آنها را مجبور به پذیرش خواسته های کوردها برای آنچه حق خود میدانند، کند. آنها ممکن است از ترس فشار حوزه های انتخاباتی و رقبای پوپولیست خود در اجرای اصل 140 قانون اساسی، محدود کردن نیروهای مسلح حشد الشعبی شیعه در مناطق مورد مناقشه، یا تسهیل پرداخت سهم اقلیم کوردستان از بودجه تمرد کنند.
به طور خلاصه، صدری ها نمی خواهند در برابر ISU بی پروا باشند و آینده سیاسی خود را به خطر بیندازند. از این رو، آنها بر جذب برخی از رهبران در درون چارچوب هماهنگی وائتلافCF اصرار دارند. این به آنها مشروعیت در جهان شیعه و اکثریت شیعی (در حکومت) را می دهد که به شدت به آن نیاز دارند.
بسته سازش
در جریان مذاکرات بین صدریان و CF، سه بسته مورد بحث قرار گرفته است.
1-بسته CF، که در آن همه احزاب عضو CF، از جمله نوری المالکی، به کابینه میپیوندند. آنها شش وزارتخانه را در اختیار میگیرند و حق وتو را بر انتخاب نخست وزیر (نخست وزیر) و المالکی برای تب به یکی از دو معاون رئیس جمهور حفظ کردند. این بسته تاکنون از سوی صدریان رد شده است.
2-بسته صدر شامل دعوت از همه احزاب عضو CF به جز حزب المالکی است. آنها چهار وزارتخانه را می گیرند، اما بدون حق وتو در مورد انتخاب نخست وزیر. این موضوع تاکنون توسط CF رد شده است.
3- بسته مصالحه ای که مالکی را به عنوان معاون رئیس جمهور می پذیرد، چهار تا شش وزارتخانه را به CF پیشنهاد می کند، بدون حق وتو بر انتخاب نخست وزیر. این بسته ممکن است در نهایت مورد قبول دوجانبه قرار گیرد.
گزینه چهارمی هم هست که مورد بحث قرار نگرفته است. این شامل تشکیل یک حکومت اقلیت شیعه با مشارکت غیر شیعیان، یعنی حزب دموکرات کوردستان و گروه های اصلی سنی است. این گزینه برای کوردها حیاتی است زیرا تنها گزینه ای است که به حزب دمکرات کوردستان اجازه می دهد به تنهایی به صدریان بپیوندد و اتحادیه میهنی کوردستان (PUK) را از ریاست جمهوری یا سهم وزارتخانه ها محروم کند. در غیر این صورت، سه بسته قبلی (1-3) هم اعضای CF و هم PUK را قادر میسازد تا با خواستهها یا انتظارات خود وارد دولت شوند که لزوماً مطابق با خواستههای حزب دمکرات کوردستان نیست.
مشارکت حزب دمکرات کوردستان و صدر
ظاهراً، صدری ها این را به حزب دمکرات کوردستان واگذار کردند تا اتحادیه میهنی کوردستان را متقاعد کنند که به ائتلاف آنها بپیوندد. در جریان سفر مشترک حزب دمکرات کوردستان و اتحادیه میهنی کوردستان به بغداد، صدری ها انتظار داشتند که اتحادیه میهنی کوردستان یک بیانیه از قبل موجود (صدری- حزب دمکرات کوردستان) را امضا کند. به نظر می رسد که صدری ها (و شرکای سنی) نگران انشعاب بین دو حزب کورد هستند، اما حاضرند هر کاری که لازم است برای حفظ منافع خود انجام دهند.
مشخص شد که هدف اصلی صدری ها در مشارکت قبلی با غیر شیعیان، شکست دادن رقبای CF خود در تأمین موقعیت «بزرگترین جناح» و رهبری شیعیان در تشکیل دولت بود. برای این کار آنها فقط به فهرست التقدم (به رهبری م. حلبوسی) وابسته بودند، بنابراین نیازی به حمایت هیچ گروه دیگری نداشتند.
اکنون که صدریان و سنی ها اهداف خود را تضمین کرده اند، ممکن است به فکر حرکت های آینده و پیامدهای سیاسی آن باشند. اگر CF و PUK در نهایت به دولت بپیوندند، صدری ها ممکن است مجبور شوند به دنبال سازش بین حزب دمکرات کوردستان و اتحادیه میهنی باشند. به ویژه در مورد ریاست جمهوری اگر همه شکست بخورند و حزب دمکرات کوردستان از شراکت خارج شود، صدرها ممکن است همچنان ادامه دهند زیرا تأثیری بر آنها نخواهند داشت.
تصویر بزرگتر در مقابل تونل باریک
واضح است که هیچ یک از شرکای ائتلاف به رهبری صدری ها بر تصویر بزرگتر متمرکز نبودند. با این حال، اتحاد سنی ها به ناچار در خدمت آرمان مشترک آنها خواهد بود و گروه های شیعه در نهایت ممکن است بین خود مصالحه کنند تا از تضعیف حکومت خود جلوگیری کنند. از قضا، آنها ممکن است به این نتیجه برسند که اجازه دادن به یک سبک جدید حکومتداری اصلاحطلب، به رهبری شیعیان قویاندیش، ممکن است عراق را به کشوری بهتر با نهادهای قویتر تبدیل کند که شیعیان میتوانند به آن افتخار کنند. در مقابل، رقابت میان کوردها تاکنون فاجعه آمیز بوده است و در صورت ادامه، می تواند تهدیدی وجودی برای موجودیت اقلیم کوردستان KRI به عنوان یک موجودیت سیاسی باشد.
پیش از این، قبل و بعد از انتخابات، حزب دمکرات کوردستان و اتحادیه میهنی کوردستان پیامهای بسیار اطمینانبخشی مبادله میکردند که بر وحدت هم در داخل و هم در بغداد تأکید میکردند. متأسفانه اکنون دقیقاً برعکس این اتفاق افتاده است. به نظر میرسد دو طرف چشمانداز تصویر بزرگتر را از دست دادهاند و از یک تونل باریک به سمت یک رقابت داخلی مضرتر حرکت میکنند. برخی نگرانند که این ممکن است در نهایت منجر به تقسیم کامل در اداره اقلیم کوردستان شود. با این حال، همه چیز از دست رفته نیست و چنین سناریوهایی اجتناب ناپذیر نیستند. KDP و PUK به یک پویایی پیچیده چند سطحی بین خود عادت دارند، که اغلب سطوح مختلف تعامل آنها را تقسیم بندی می کند. همکاری در جایی که منافع متقابل آنها به بهترین شکل تامین می شود، در حالی که در جاهای دیگر درگیر رقابت شدید می شوند.
تاکید مجدد بر این نکته ضروری است که انتخابات عراق فرصت جدیدی را برای حکومت کوردستان برای تغییر روابط بغداد و هەولێر به ارمغان آورده است. اگر آنها به علل ریشه ای مسائلی که در بغداد نهفته است بپردازند، ممکن است در آینده راه حل هایی برای آن ارائه کنند. مهمتر از همه، شرکای بین المللی مایلند مذاکرات را تسهیل کنند و بر تمایل خود برای حمایت از کوردستان متحد و با ثبات تر که بتواند به عنوان یک شریک موثر در بغداد عمل کند، تأکید کنند.
روی هم رفته، هنوز دیر نیست که حزب دمکرات کوردستان و اتحادیه میهنی کوردستان این رقابت شدید در بغداد را آرام کرده و در مذاکراتی جدی و سازنده برای یک نتیجه برد-برد شرکت کنند. آنها باید دوباره بر روی تصویر بزرگتر تمرکز کنند، به یک توافق استراتژیک جدید دست یابند و برای دستیابی به اهداف مشترک خود در بغداد تلاش کنند.
سرچشمه
KDP and PUK in Sadir’s Chess Game
- الهیات سیاسی زرتشت و تقابلهای دوگانۀ آن - 09/02/2024
- پیوند اسلام و عصبیت(ناسیونالیسم)عربی - 09/02/2024
- حێزب: داگیرکەری پێنجەمی کوردستان - 09/02/2024